nlen

Artikel uit uitgave 2, 2002

tortwee1In het vorige nummer van 'De Oude Fiets' werd een Torpedo-Automatic tweeversnellingsnaaf te koop gevraagd. Automatic of Duomatic?

De Automatic is in veel geringere aantallen gemaakt dan de Duomatic en misschien daarom ook minder bekend. De naaf ziet er vrijwel hetzelfde uit als de Duomatic, d.w.z. een geribbeld, cilindervormig chroomstalen huis, met remsleutel maar zonder schakelkabel, en heeft exact dezelfde buitenmaten als de Duomatic. Op het huis staat het laatst gebruikte logo van Sachs en het aantal spaakgaten, aan de linkerkant zit een zwarte ring waarop Torpedo Automatic staat. Binnenin zit een mechaniek waardoor de naaf op de middelpuntvliedende kracht, dat wil dus zeggen op de omwentelingssnelheid van het achterwiel schakelt.

tortwee2Net als bij de Duomatic zijn de overbrengingsverhoudingen 1:1 en 1: 1,362. Bij het wegrijden is altijd automatisch de kleinste versnelling ingeschakeld. Afhankelijk van de wieldiameter schakelt de naaf bij 16-18 km op of af. Het geheim zit hem in een ring met twee vlieggewichten, die samen 41 gram wegen. De twee gewichtjes drukken twee nokken (tegen een klein terughaalveertje in) naar buiten. De nokken grijpen daarbij in een vertanding aan de binnenkant van de naafhuls. Door de veertjes te vervangen, kan de snelheid waarbij overgeschakeld wordt gewijzigd worden. De twee vlieggewichten zijn d.m.v. een ring gekoppeld, waardoor ze altijd synchroon werken. De schakeleenheid is mechanisch gekoppeld aan de terugtraprem: steeds als er een beetje fink geremd wordt, wordt de versnelling automatisch terug in de laagste (directe) stand geschakeld.

Zowel de Duomatic als de Automatic zijn juweeltjes van vernuft, en zouden vandaag de dag nog zeer goed voldoen, ware het niet dat een fiets tegenwoordig om even mee te tellen minstens zeven versnellingen schijnt te moeten hebben (er is ook een uitstekende automatisch geschakelde drieversnellingsnaaf van Shimano, waarover in een volgend nummer mogelijk meer.

Otto Beaujon