nlen

Artikel uit uitgave 4, 2000

In 1993 heeft het fietsmuseum Velorama een tentoonstelling gehouden over vouwfietsen en deelfietsen met de naam "vouwen of delen”. Ter gelegenheid daarvan is een catalogus uitgebracht waarin wordt ingegaan op de historie van de vouwfiets en een vrij compleet overzicht is gegeven van de gemaakte modellen. In dit artikel wordt een korte samenvatting van de geschiedenis van de vouwfiets gegeven en worden in aanvulling op deze catalogus nog een aantal in Nederland gemaakte modellen beschreven.

Geschiedenis
De eerste vouwfietsen stammen van voor de 2e wereldoorlog. De eerste was een opvouwbare hoge Bi van W.H. Gout. Verder was er toen weinig belangstelling voor het maken van vouwfietsen. Er werden in die tijd wel vouwfietsen voor militair gebruik gemaakt. Voorbeelden hiervan zijn de Wachtendonk van Burgers uit Deventer (1898) en de vouwfiets van Fongers uit 1909. Bekend is verder de Patrooper van BSA die veel in de 2e Wereldoorlog is gebruikt en nog regelmatig op beurzen opduikt. Pas in de jaren ’60 kwam de ontwikkeling van de vouwfiets goed van de grond. In 1962 begint het engelse Moulton met een revolutionaire minifiets die omstreeks 1964 ook in deelbare uitvoering werd gemaakt. In Nederland was Gazelle de eerste fabriek die met een eigen vouwfiets kwam de "Kwikstep” uit 1964.

De belangrijkste reden voor deze hernieuwde belangstelling voor de vouwfiets was opkomst van de auto. De vouwfiets paste goed in de kofferbak van de auto en kreeg ook een belangrijke rol bij voor- en navervoer van treinreizigers. Ook speelde men met vouw- en deelfietsen in op de behoefte om meer trendy fietsen en groeifietsen voor het gehele gezin te maken. Een voorbeeld is de Sparta 8-80 , bedoeld voor de leeftijdsgroep van 8 tot 80.

Nederlandse vouwfietsen uit de jaren ‘60
In de catalogus van Velorama worden de eerste modellen Nederlandse vouwfietsen beschreven. Dit zijn:
Gazelle: Kwikstep 1 1964, Kwikstep 2 1967, Kwikstep 3 1973, Mini-O 1970.
Fongers: Compact 1964
Fongers/Germaan/Phoenix: M66 1966, M2000 1968
Fongers Intercycle 1969, identiek aan de Batavouw
Batavus : Portable 1965, Batavou 1966, Batavouw 1969.
Kapitein : Univouw 1967
Magneet : ABC 1966
Sparta : 8-80 1967
Union : Strano (een minifiets) 1963, Flamingo 1969.

Aanvullingen
Inmiddels is gebleken dat de catalogus van Velorama niet compleet is. Ik geef hieronder een aantal aanvullingen.

Periode voor 1960:
Op kleine of experimentele schaal zijn toen door lokale rijwielfabriekanten vouwfietsen of deelbare fietsen gemaakt. Rijwielfabriek Thiadens uit Groningen heeft in de jaren ’30 een deelbare fiets in serie gebouwd (prijs f37,50).Deze fiets leek op een gewone herenfiets die door verbindingsstukken op de horizontale en schuine framebuis deelbaar was. Op de fietstocht van onze vereniging in Norg van 2000 fietste de heer H.J. Venema uit Roden op zo’n fiets. In de catalogus van de historische wielenmarkt "Vehikel’” uit 1981 staat een foto van een door rijwielfabrikant Mulder uit Zwolle gebouwde deelbare fiets. (zie afbeelding). Deze was door de heer Mulder speciaal gebouwd om in beslagname door de Duitsers te voorkomen. Uit mededelingen van de zoon van de heer Mulder is gebleken dat er hier maar één van is gebouwd. Weet iemand trouwens waar deze fiets is? De vorige eigenaar weet het niet meer. Graag contact opnemen met Theo de Kogel.

Periode na 1960:
Uit het archief van Velorama zijn folders of catalogi aanwezig met daarin de volgende in serie geproduceerde vouwfietsen:

Burgers (toen al overgenomen door PON Amersfoort): Burgers ‘’Autobike” catalogus 1966 (zie afbeelding). De catalogi van 1964 en 1965 waren niet aanwezig in het Velorama. Dit model werd waarschijnlijk al in 1964 gemaakt. Ik heb er zelf een met een Torpedomaaf uit 1963 (letter F) .

Vesting: vouwfiets 1968. In deze brochure uit 1968 adverteert Vesting voor ‘mensen die van vrijheid houden’’ ook speelt men in op de ‘hippe jeugd’ met wervende teksten als: ‘vouw jij je Rapier maar weer op! Ik sta klaar voor een hippe avond met Procol Harum, de Golden Earrings of Dave Clark!”’

Veeno: Venolita vouwfiets. Folder uit 1966

Opmerkelijk is dat de grote (gefuseerde) Fabrieken Simplex en Locomotief geen eigen vouwfiets maakten. In de catalogi van Simplex en Locomotief uit 1966 is de Italiaanse "Graziella” vouwfiets opgenomen. In de hier bijbehorende tekst staat: "”Ofschoon wij van ons zelf weten dat we met een goed product komen zijn wij er niet bang voor uit het buitenland te halen wat hier in de smaak zal vallen”.

Tot slot
Vouwfietsen zijn een interessant verzamelobject. Ze hebben vaak bijzondere technische details en een voor die tijd moderne vormgeving. Ze zijn ook nog vaak goedkoop te verkrijgen. Het is aan de andere kant weer een lastig verzamelobject omdat men geen oog voor de historische betekenis heeft en deze fietsen nog in hoog tempo verdwijnen, overgeschilderd worden en afgeragd worden als camping- of stationsfiets. Het is daarom best lastig om mooie gave exemplaren te bemachtigen. Hier ligt dus een mooie opgaaf voor verzamelaars. Wees er tijdig bij!

Theo de Kogel